अध्यक्षांचे मनोगत

अस्तित्व समाज विकास व संशोधन संस्था (अस्तित्व) ही 2001 मध्ये स्थापन झालेली नोंदणीकृत संस्था आहे. गेली 25 वर्षे अस्तित्व पश्चिम महाराष्ट्रातील माणदेश प्रदेशाच्या विकासासाठी काम करत आहे.

माणदेश हा दुष्काळप्रवण व मागास प्रदेश असल्याने आम्ही दुष्काळ निवारण, नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन, जलसंधारण व महिला सक्षमीकरण यांसोबतच आरोग्य, शिक्षण व उपजीविका विकासाचे काम हाती घेतले. या वर्षांत आम्ही विकासाची अनेक प्रारूपे उभी केली, ज्यांचा फायदा सर्वसामान्य कुटुंबांना आणि विशेषतः महिलांना झाला.

माणदेशात सोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला, मंगळवेढा व पंढरपूर तालुक्याचा काही भाग; सातारा जिल्ह्यातील माण व खटाव तालुके; आणि सांगली जिल्ह्यातील आटपाडी, जत व कवठे महांकाळ तालुक्यांचा पूर्व भाग येतो. या प्रदेशातून माण नदी वाहते आणि तिच्या खोऱ्यातील भूभागाला माणदेश म्हणतात.

हा प्रदेश कायमच दुष्काळप्रवण राहिला आहे. त्यामुळे अनेक लोक कामाच्या शोधात साखर कारखान्यांच्या पट्ट्यात स्थलांतर करतात. साखर उद्योगातील यांत्रिकीकरणामुळे ही कामेही कमी होत असून ऊसतोड कामगारांमधील बेरोजगारी वाढत आहे.

इथे मोठे उद्योग नाहीत आणि शेतीसाठी पुरेसे पाणी नाही. सरासरी वार्षिक पाऊस फक्त 400 ते 500 मिमी आहे. अशा परिस्थितीत शेतमजूर, कामगार आणि दलित, भटक्या-विमुक्त जमाती तसेच विधवा व एकल महिलांची कुटुंबे यांसारख्या वंचित घटकांसमोरील उपजीविकेचे प्रश्न अधिकाधिक गंभीर झाले आहेत. गेली 25 वर्षे आम्ही या घटकांसोबत सातत्याने काम करत आहोत.

संस्थेने ग्रामीण आरोग्य, महिला आरोग्य व लोकशिक्षण या क्षेत्रांत भरीव काम केले आहे, तसेच दुष्काळ, पूर व कोविड-19 महामारी यांसारख्या आपत्तींच्या काळात मदतकार्य केले आहे.

या प्रयत्नांसाठी आम्हाला देणगीदार संस्था, सहयोगी संस्था व व्यक्तींकडून मोलाचे मार्गदर्शन तसेच आर्थिक व तांत्रिक सहकार्य मिळाले. आमचे सर्व पदाधिकारी, सभासद, कार्यकर्ते व हितचिंतक यांचे सहकार्य व सक्रिय सहभागही तितकाच महत्त्वाचा ठरला आहे.

यापुढे माण नदी खोऱ्याच्या शाश्वत विकासासाठीचे आमचे काम अधिक व्यापक व्हावे आणि अखंड सुरू राहावे, यासाठी सर्व संबंधितांचे पाठबळ आवश्यक आहे. हे पाठबळ यापुढेही मिळत राहील, याची आम्हाला खात्री आहे.